Overslaan en naar de inhoud gaan
Pustaha
Michel Wuyts

De ‘Hans Christoffel-collectie'

Een erfgoedverzameling uit de koloniale context van Nederlands-Indië in het MAS

Het MAS beheert een ethisch gevoelige erfgoedverzameling uit verschillende gebieden in het huidige Indonesië. Deze verzameling werd samengesteld door Hans Christoffel, voornamelijk tijdens zijn militaire dienst in de koloniale context van Nederlands-Indië tussen 1886 en 1910. Vanaf 1903 vervulde Christoffel een officiersrol in verschillende grootschalige militaire campagnes en voerde hij het bevel over meerdere operaties. 

Schijnbaar neutrale termen als ‘samengesteld’, ‘campagnes’ en ‘operaties’ verhullen echter de vaak gewelddadige realiteit die hierachter schuilging. Het ernstige geweld dat Christoffel en anderen in het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) pleegden onder het vaandel van gouverneur-generaal Jo van Heutsz’ (1851–1924) zogenaamde pacificatiebeleid is uitvoerig gedocumenteerd in historische bronnen en in recent wetenschappelijk onderzoek. De herkomst van deze collectie is onlosmakelijk verbonden met de bredere geschiedenis van koloniaal geweld in de regio.

In 1922, in de loop van de talrijke reizen en langdurige verblijven op Java en in Kalimantan die volgen op zijn pensioen, geeft Christoffel de collectie in bruikleen aan het Antwerpse Museum Vleeshuis. Kort voor zijn pensioen was hij gehuwd met Adolphina van Rijswijck (1881–1960). Zijn band met de familie Van Rijswijck, destijds deel van het politieke en sociale establishment in Antwerpen, heeft ongetwijfeld bijgedragen tot deze beslissing. Na een bruikleenperiode van meer dan drie decennia verkoopt Christoffel de collectie in 1958 aan de Stad. Na verschillende verhuisbewegingen door het Antwerpse museumlandschap komt de verzameling terecht in het MAS bij de opening van het museum in 2011.

De collectie telt bijna 1.200 erfgoedobjecten, waarvan ongeveer de helft wapens. Verder omvat de verzameling onder meer kleding, vlaggen en andere textielstukken, zilver- en koperwerk, en boeken en foto’s.

In 2019 startte het MAS een nieuw traject om de transparantie rond deze collectie te vergroten en ruimte te creëren voor dialoog. In nauwe samenwerking met stakeholders in Indonesië en andere internationale partners, voert het MAS onderzoek naar de verzameling, haar geschiedenis en herkomst, en haar betekenis voor de betrokken herkomstgemeenschappen, vroeger én nu.

Dit project heeft tot doel het in dialoog treden met de herkomstgemeenschappen; het versterken van de banden tussen de verschillende betrokken partijen, waaronder de brongemeenschappen, het maatschappelijk middenveld en onderzoekers; het toegankelijk maken van de collectie, zowel fysiek als digitaal; en het stimuleren van het publieke debat over de ontheemding van de verzameling, haar huidige status en toekomst.

Dit in samenwerkingsverband gevoerde herkomstonderzoek wordt georganiseerd door het MAS en gecoördineerd door Roselyne Francken, conservator van de Aziëverzameling bij het MAS. De MAS-website fungeert als platform voor de bijdragen van de betrokken partners, en brengt hun perspectieven en onderzoeksinteresses naar voren.

Meld je aan voor de nieuwsbrief