Een uitzonderlijke Vlaamse kruisboog
Het MAS bewaart een uitzonderlijke Vlaamse kruisboog (AV.8739) die recent (begin 2026) onderzocht werd door de Duitse onderzoeker Holger Richter. Het resultaat werd gepubliceerd in het academische Zeitschrift für Waffen- und Kleidungsgeschichte (1/ 2026).
Een kruisboog is een bijzonder krachtig wapen omwille van zijn mechanische werking, veel krachtiger dan een handboog. Dit exemplaar is een zogenaamde voetboog: de schutter plaatst zijn voet in de ring vooraan in het wapen. Dan wordt met een metalen winde (of lier) de pees (of koord) gespannen en vastgezet, vaak was hiervoor de kracht van twee personen nodig. Wanneer de schutter de trekker overhaalt, schiet de pees naar voren en wordt de pijl met grote kracht afgevuurd. De pijl kon gemakkelijk een harnas doorboren.
Voetbogen werden vanaf de Middeleeuwen gebruikt voor ordehandhaving, voor oorlogsvoering maar in vredestijd ook voor schutterswedstrijden. Antwerpen kende meerdere schuttersgilden zoals bijvoorbeeld de Gilde van de Oude Voetboog of de Sint-Jorisgilde (een verwijzing naar de draakdodende beschermheilige Joris). Het MAS bewaart niet alleen wapens en wapenonderdelen maar ook gildebreuken of -kettingen, penningen en medailles van schuttersgilden. Het pand Spangien op de Grote Markt in Antwerpen was ooit het gildehuis van de Sint-Jorisgilde en de reliëfafbeeldingen van kruisboog(schutters) op de gevel verwijzen daar nog naar.
Deze voetboog is een uiterst zeldzaam exemplaar van uitzonderlijke kwaliteit. De vroegste kern gaat terug tot 1400 en de laatste aanpassingen dateren uit de 19de eeuw. Hij is 93 cm lang, heeft een boogwijdte van 104 cm en weegt ongeveer 6 kg. Het is een composietboog omdat hij niet alleen uit hout is opgebouwd maar bestaat uit elastisch hout, versterkt met vezelmateriaal en hoornen uiteinden voor extra duurzaamheid en kracht. Sporen van herstellingen aan het slotmechanisme wijzen erop dat het wapen intensief werd gebruikt. Opvallend zijn de verfijnde afwerking van de roodgelakte schacht, het gotisch vormgegeven windas voor het spannen van de boog en de karakteristieke boogwikkelingen.
MAS bedankt Holger Richter voor zijn gedetailleerde studie.