Hett project heeft twee hoofddoelstellingen:
Een dialoog aangaan en samenwerken met partners, specialisten en gemeenschappen uit de herkomstlanden van de collectie.
Onderzoek op verschillende vlakken:
herkomstonderzoek
gespecialiseerd objectonderzoek
onderzoek naar de huidige sociale en culturele waarde van prioritaire objecten.
Deze doelstellingen zullen uitmonden in:
een vernieuwde tentoonstelling;
publicatie rond onderzoek en een nieuwe presentatie;
duurzame samenwerking.
De opening van de vernieuwde presentatie is gepland voor oktober 2027. De onderzoeksresultaten zullen de inhoud van de presentatie onderbouwen en als leidraad dienen voor de publicatie.
Onderzoek en samenwerking
De objecten van de collectie Paul en Dora Janssen-Arts hebben een zeer beperkte beschrijving en de informatie is in sommige gevallen foutief. Tot op heden is er, op enkele uitzonderingen na, geen gespecialiseerd onderzoek gedaan naar de collectie. Dit creëert een leemte met betrekking tot de authenticiteit en herkomst. Vandaar de urgentie van een eerste onderzoek dat de basis legt voor toekomstig diepgaand onderzoek.
In april 2024 ging het onderzoek naar een dertigtal prioritaire voorwerpen uit de collectie van start, geselecteerd uit de iets meer dan 300 stukken die momenteel tentoongesteld worden. Archeologe Carolina Jiménez Alcedo kreeg de taak om de methodologie te ontwikkelen en de doelstellingen te herformuleren en uit te werken.
Samenwerking met partners uit de landen waar de collectiestukken vandaan komen, wordt als essentieel beschouwd. Hun ruime ervaring, niet alleen in musea en laboratoria maar ook met de archeologische context, is een grote wetensschappelijke meerwaarde.
Momenteel (2026) voert het MAS onderzoek uit in samenwerking met instellingen en specialisten uit Mexico, Peru, Bolivia en Chili. Verschillende van deze experten, onder andere op het gebied van metallurgie, textiel en iconografie, zijn ook uitgenodigd bij het MAS om de voorwerpen ter plaatse te onderzoeken. Hierdoor kunnen we de informatie over de voorwerpen corrigeren, aanvullen en actualiseren, waardoor de informatie wordt verrijkt en er in veel gevallen nieuwe inhoud wordt gecreëerd die voorheen ontbrak.
Hernieuwing van de tentoonstelling
Na 15 jaar tentoonstelling vraagt het erfgoed dat afkomstig is van het Amerikaanse continent en veel meer te bieden heeft dan alleen esthetische waarde, om een vernieuwde blik die de kennis van de samenlevingen achter de objecten vooropstelt.
In juli 2025 werd gestart met het uitwerken van het concept voor de vernieuwde tentoonstelling. Dit creatieve proces wordt ondersteund door een klankbordgroep bestaande uit specialisten uit verschillende herkomstlanden met ervaring op het gebied van tentoonstellingen, musea en onderzoek. De werkzaamheden zijn nu (2026) in volle gang en zullen doorlopen tot na de opening van de vernieuwde tentoonstelling in 2027.
De vernieuwde tentoonstelling wordt verrijkt met andere voorwerpen uit de Amerika-collectie van het MAS. Deze objecten werden verzameld door het vroegere Etnografisch Museum van Antwerpen. Daarnaast is het de bedoeling om hedendaagse kunstwerken toe te voegen die een dialoog aangaan met de collectie. De resultaten van het onderzoek naar prioritaire objecten zullen terug te vinden zijn in de tentoonstelling.
Erfgoed en gemeenschappen
Gedurende het hele project wordt rekening gehouden met de betrokkenheid van Latijns-Amerikaanse gemeenschappen op verschillende niveaus. Wij werken samen, niet alleen met partners uit het Amerikaanse continent, maar ook in Vlaanderen en in de eerste plaats in Antwerpen.
Er zijn partnerschappen aangegaan met instellingen en onafhankelijke specialisten, van wie sommigen al vanaf het begin met het MAS samenwerken. Men zorgt voor een respectvolle bilaterale dynamiek waarbij het duidelijk is dat de herkomstgemeenschappen agency hebben en zichzelf vertegenwoordigen. Wij proberen ook 'veilige ruimtes' te bieden om te luisteren en te leren. Hierdoor worden de kennis en de bijdragen van de experten erkend en bouwen we aan eerlijke, transparante en meer gelijkwaardige relaties met de herkomstgemeenschappen.
In 2024 en 2025 werden er opinie- en discussiesessies gehouden over de tentoongestelde collectie, waaraan leden van verschillende Latijns-Amerikaanse gemeenschappen die in Vlaanderen wonen, deelnamen. Er was ruimte om te luisteren naar de mening van elke deelnemer, zowel over de inhoud als de vorm van de presentatie, waarbij ook ruimte werd geboden voor persoonlijke ervaringen en gevoelens. Een soortgelijke sessie vond plaats met gidsen en vrijwilligers van het MAS. De resultaten van deze sessies zijn van cruciaal belang geweest om het werk rond de vernieuwing van de tentoonstelling op gang te brengen.
Actief
Dankzij deze diverse samenwerkingsverbanden vindt de collectie nieuwe locaties waar ze tijdelijk tentoongesteld kan worden en ontstaan er mogelijkheden voor gezamenlijke publicaties met verschillende instellingen.
Daarnaast wordt er een actieve dialoog onderhouden met partners op het gebied van collecties uit het Amerikaanse continent in België en Nederland, door deel te nemen aan evenementen rond dit thema, onderzoeksbezoeken te organiseren en het contact met onderzoekers uit andere vakgebieden, zoals de sociale wetenschappen of de letteren.
Onze partners op het Amerikaanse continent maken nu kennis met een collectie die voorheen onbekend bij hen was. Zo wordt het MAS ook bekend in de landen waar de tentoongestelde stukken vandaan komen.
Meer info
Bekijk ook het artikel “Eerst luisteren” in het FARO-tijdschrift over cultureel erfgoed.
